تحصیل در ایتالیا یا اسپانیا؛ مقایسه جامع شرایط، هزینه‌ها و اقامت

تحصیل در ایتالیا یا اسپانیا؛ مقایسه جامع شرایط، هزینه‌ها و اقامت

انتخاب میان ایتالیا و اسپانیا برای مهاجرت تحصیلی، یکی از چالش‌های متداول متقاضیان ایرانی است. هر دو کشور در حوزه شنگن قرار دارند، از استانداردهای آموزشی اتحادیه اروپا بهره می‌برند و آب و هوای معتدل مدیترانه‌ای دارند. با این حال، تفاوت‌های ساختاری در سیستم دانشگاهی، زبان تدریس، مدل ارائه بورسیه‌ها، بازار کار دانشجویی و فرآیندهای پس از فارغ‌التحصیلی، مسیر مهاجرتی هر یک را متمایز می‌کند. تحصیل در ایتالیا، در این تحلیل شاخص‌های اصلی انتخاب میان این دو مقصد بررسی می‌شوند.

بررسی ساختار آموزشی و اعتبار دانشگاه‌ها

نظام آموزشی ایتالیا و اسپانیا مبتنی بر فرآیند بولونیا (Bologna Process) است. این ساختار مقاطع کارشناسی را در ۳ سال (یا در برخی موارد اسپانیا ۴ سال)، کارشناسی ارشد را در ۱ تا ۲ سال و دکتری را در ۳ تا ۴ سال تعریف می‌کند.

ایتالیا به عنوان یکی از پیشگامان ارائه دوره‌های انگلیسی‌زبان در جنوب اروپا شناخته می‌شود. بیش از ۵۰۰ دوره تحصیلی در مقاطع ارشد و کارشناسی به زبان انگلیسی در دانشگاه‌های دولتی این کشور ارائه می‌شوند. دانشگاه‌هایی نظیر پلی‌تکنیک میلان، دانشگاه بولونیا و ساپینزا رم رتبه‌های جهانی بالایی در رشته‌های مهندسی، معماری، طراحی و علوم انسانی دارند.

در مقابل، تمرکز اصلی دانشگاه‌های دولتی اسپانیا بر زبان اسپانیایی (کاستیلین) است. تعداد رشته‌های کارشناسی به زبان انگلیسی در سیستم دولتی اسپانیا محدود است و عمده گزینه‌های تمام‌انگلیسی در مقطع ارشد، رشته‌های مدیریت (MBA) یا در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی خصوصی نظیر IE یا ESADE متمرکز شده‌اند. دانشگاه‌های بارسلونا، مادرید (UAM و Complutense) در زمینه‌های علوم زیستی، حقوق و تجارت اعتبار بین‌المللی دارند.

هزینه‌های تحصیل و ساختار شهریه

بررسی هزینه‌های دانشگاهی نیازمند تفکیک شهریه دولتی و ساختار بورسیه در هر کشور است.

شهریه در ایتالیا

شهریه دانشگاه‌های دولتی ایتالیا بر پایه سیستم ISEE (شاخص وضعیت اقتصادی خانواده) محاسبه می‌شود. این سیستم برای دانشجویان بین‌المللی نیز اعمال می‌شود. شهریه اسمی بین ۹۰۰ تا ۴۰۰۰ یورو در سال است، اما با تشکیل پرونده مالی و اثبات قرار داشتن در دهک‌های کم‌درآمد، شهریه غالب دانشجویان ایرانی به حداقل (حدود ۱۵۰ تا ۵۰۰ یورو در سال) کاهش می‌یابد یا به طور کامل معاف می‌شود.

شهریه در اسپانیا

شهریه در دانشگاه‌های دولتی اسپانیا بر اساس اعتبار هر واحد درسی (ECTS) محاسبه می‌شود و نرخ آن در بخش‌های خودمختار مختلف (مانند کاتالونیا، مادرید یا والنسیا) متفاوت است. دانشگاه‌های دولتی برای دانشجویان غیراروپایی (Non-EU) نرخ بالاتری در نظر می‌گیرند. شهریه سالانه مقطع کارشناسی بین ۱۲۰۰ تا ۵۰۰۰ یورو و مقطع کارشناسی ارشد بین ۲۰۰۰ تا ۶۵۰۰ یورو متغیر است. دانشگاه‌های خصوصی نیز سالانه بین ۸۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ یورو شهریه دریافت می‌کنند.

وضعیت بورسیه‌ها و کمک‌های مالی

سیاست‌های حمایتی مالی یکی از تعیین‌کننده‌ترین معیارها در این مقایسه است.

ایتالیا سیستم بورسیه استانی (DSU / ALISEO / EDiSU و موارد مشابه) را ارائه می‌دهد. این بورسیه بر اساس شایستگی تحصیلی نبوده و صرفا بر مبنای توان مالی خانواده متقاضی اعطا می‌شود. ارزش این بورسیه سالانه بین ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ یورو به صورت کمک‌هزینه نقدی، همراه با تخفیف ۱۰۰ درصدی شهریه و استفاده از سلف دانشگاه است. با توجه به شرایط اقتصادی، درصد بالایی از متقاضیان ایرانی موفق به دریافت این کمک‌هزینه می‌شوند.

در اسپانیا ساختار بورسیه استانی مبتنی بر نیاز مالی برای دانشجویان بین‌المللی خارج از اتحادیه اروپا عملا وجود ندارد. بورسیه‌ها معمولا بر پایه شایستگی علمی (Merit-based) هستند، از سوی وزارت آموزش یا موسساتی نظیر بنیاد کارولینا اعطا می‌شوند و رقابت بر سر آن‌ها بسیار بالاست. بنابراین، تحصیل در اسپانیا مستلزم پشتوانه مالی شخصی است.

مقایسه هزینه‌های زندگی

هزینه‌های روزمره شامل مسکن، خوراک، بیمه درمانی و حمل و نقل در شهرهای بزرگ و کوچک تفاوت معناداری دارد.

در ایتالیا، تفاوت شمال و جنوب بسیار محسوس است. شهرهای شمالی مانند میلان، بولونیا و تورین هزینه‌های بالایی دارند؛ هزینه اجاره یک اتاق در میلان بین ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو در ماه است و مجموع هزینه‌های ماهانه به ۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰ یورو می‌رسد. در شهرهای جنوبی یا مرکزی کوچک‌تر مانند پادووا، مسینا یا پروجا، زندگی با ۶۵۰ تا ۸۵۰ یورو در ماه امکان‌پذیر است.

در اسپانیا، شهرهای مادرید و بارسلونا پرهزینه‌ترین مناطق هستند که میانگین هزینه ماهیانه در آن‌ها بین ۹۰۰ تا ۱۳۰۰ یورو است. اجاره اتاق در این دو شهر بین ۴۵۰ تا ۷۰۰ یورو متغیر است. در مقابل، شهرهایی نظیر والنسیا، سویا یا گرانادا با بودجه ۶۵۰ تا ۸۵۰ یورو در ماه مدیریت می‌شوند. هزینه اقلام مصرفی و حمل و نقل عمومی در هر دو کشور در سطحی مشابه و اقتصادی‌تر از اروپای مرکزی و شمالی قرار دارد.

شرایط زبان و تعاملات روزمره

تحصیل به زبان انگلیسی در ایتالیا امکان‌پذیر است، اما برای ورود به جامعه و ارتباطات خارج از فضای دانشگاه، یادگیری زبان ایتالیایی ضرورت دارد.

در اسپانیا، وابستگی به زبان محلی بسیار شدیدتر است. حتی در صورت پذیرش در یک دوره ارشد انگلیسی‌زبان، انجام امور اداری، خرید، مراودات درمانی و زندگی روزمره بدون تسلط حداقلی به زبان اسپانیایی با چالش جدی مواجه خواهد شد. با این حال، یادگیری زبان اسپانیایی به عنوان دومین زبان پرگویش جهان، مزیتی پایدار برای بازارهای شغلی جهانی به همراه دارد.

بازار کار دانشجویی و قوانین اشتغال

دانشجویان بین‌المللی در هر دو کشور مجوز کار پاره‌وقت دانشجویی تا سقف ۲۰ ساعت در هفته را دارند.

در ایتالیا، قوانین اجازه کار قانونی را می‌دهند اما بازار کار پاره‌وقت در شهرهای دانشگاهی بسیار متراکم است. بدون دانش زبان ایتالیایی در سطح B2، دسترسی به مشاغل محدود به بخش خدمات آنلاین، تدریس خصوصی زبان یا کار در آشپزخانه رستوران‌ها خواهد بود. حداقل دستمزد رسمی ساعتی تعریف نشده و میانگین دستمزد پاره‌وقت بین ۷ تا ۱۰ یورو در ساعت است.

در اسپانیا، قوانین کار دانشجویی در سال‌های اخیر بازنگری شده و فرآیند اداری دریافت اجازه کار همراه با ویزا تسهیل شده است. با این حال، نرخ بیکاری عمومی جوانان در اسپانیا بالا است. این مساله دستیابی به کارهای دانشجویی محلی را وابسته به تسلط عالی بر مکالمه اسپانیایی می‌کند. درآمد کارهای خدماتی ساعتی بین ۸ تا ۱۱ یورو است.

فرآیند صدور ویزای تحصیلی

سفارت ایتالیا در تهران مدارک مالی، گردش حساب، سوابق تحصیلی و پیش‌ثبت‌نام در پرتال Universitaly را بررسی می‌کند. حجم بالای درخواست‌ها در سال‌های اخیر باعث رقابت سنگین بر سر نوبت‌های ویزا شده است.

سفارت اسپانیا نیازمند ارائه گواهی تمکن مالی بر اساس شاخص IPREM (شاخص عمومی درآمد اثرات چندگانه) است. برای اثبات توانایی پرداخت هزینه‌ها، متقاضی باید به ازای هر ماه اقامت، ۱۰۰ درصد IPREM (حدود ۶۰۰ یورو در ماه یا ۷۲۰۰ یورو در سال) را به صورت سپرده بانکی با منشا شفاف اثبات کند. روند بررسی مدارک در سفارت اسپانیا نظام‌مند و سخت‌گیرانه روی اسناد مالی و عدم سوءپیشینه است.

چشم‌انداز اقامتی پس از فارغ‌التحصیلی

تغییر ویزای تحصیلی به ویزای کاری هدف نهایی اغلب مهاجران تحصیلی است.

ایتالیا پس از پایان دوره ارشد یا دکتری، یک مجوز جستجوی کار به مدت ۱۲ ماه (Permesso di soggiorno per ricerca lavoro) صادر می‌کند. در این بازه، فارغ‌التحصیل باید قرارداد کاری مرتبط با رشته تحصیلی و با حداقل درآمد مصوب ثبت کند تا اقامت وی به اقامت کاری تبدیل شود. نرخ بالای صنایع تولیدی در شمال ایتالیا فرصت‌هایی برای رشته‌های مهندسی و مدیریت تولید فراهم می‌کند.

اسپانیا مجوز مشابهی برای جستجوی کار به مدت ۱۲ تا ۲۴ ماه (بسته به مقطع) ارائه می‌دهد. یکی از مزایای مهاجرتی اسپانیا، امکان استفاده از قانون اقامت پیوند ریشه‌ای (Arraigo Social) پس از ۳ سال اقامت مستمر است. همچنین در صورت جذب در شرکت‌های فعال در حوزه فناوری یا مشاغل دارای مهارت بالا، فرآیند تبدیل ویزای کاری تسهیل می‌شود. تسلط بر زبان اسپانیایی پیش‌شرط الزامی در ۹۵ درصد فرصت‌های شغلی پس از تحصیل در این کشور است.

جدول مقایسه پارامترهای کلیدی

نتیجه‌گیری و انتخاب نهایی

انتخاب میان این دو کشور بر اساس بودجه اولیه، رزومه و برنامه شغلی صورت می‌گیرد:

تحصیل در ایتالیا انتخاب منطقی‌تری است اگر:

۱. متقاضی نیازمند پوشش هزینه‌های زندگی از طریق بورسیه استانی (DSU) باشد.

۲. مدرک زبان اسپانیایی نداشته و تمایل دارد دوره‌های کارشناسی یا ارشد را به طور کامل به زبان انگلیسی بگذراند.

۳. در رشته‌های فنی، مهندسی، معماری و طراحی قصد ورود به صنایع صنعتی شمال این کشور را داشته باشد.

تحصیل در اسپانیا انتخاب بهتری است اگر:

۱. تمکن مالی اولیه لازم برای پرداخت شهریه و اثبات هزینه‌های زندگی سالانه بدون تکیه بر کمک‌هزینه وجود داشته باشد.

۲. متقاضی زبان اسپانیایی را بیاموزد یا از قبل آشنایی داشته باشد.

۳. رشته‌های مدیریت تجاری، حقوق تجارت بین‌الملل، گردشگری یا برنامه‌نویسی هدف اصلی باشند و فرد قصد داشته باشد از زبان اسپانیایی به عنوان برگ برنده ورود به بازارهای آمریکای لاتین و اروپا استفاده کند.